Химия ғылымында өз қолтаңбасы барFarabi University

91ý

Химия ғылымында өз қолтаңбасы бар

12 мая 2026
Химия ғылымында өз қолтаңбасы бар

Еліміздің химия ғылымында өз қолтаң­ба­сы бар көрнекті ғалым, білікті ұстаз, Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ про­фес­со­­ры Бейқұт Балғышева мерейлі 65 жасқа толып отыр. Оның ғылыми-педагогикалық жолы отан­дық фосфаттар химиясы мен төмен сорт­ты шикізаттарды кешенді өңдеу техноло­гиясының даму тари­хы­мен тығыз байланысты.

Бейқұт Дәуітбекқызының ғы­­лымдағы алғашқы қа­дам­да­ры академик А.Бектұров атын­дағы Химия ғылымдары инс­ти­тутында, белгілі ғалым, х.ғ.д. А.Ильясованың жетекшілігімен басталды. Кейіннен бұл ізде­ніс­тер Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дағы х.ғ.д., профессор Г.Қуанышеваның ғылыми мек­те­бінде жалғасын тауып, жас зерттеушінің іргелі ғалым ре­тінде қалыптасуына негіз бол­ды.

Ғалымның негізгі ғылыми қызығушылығы – құрамында магний мен алюминий си­ли­кат­тары бар төмен сортты фос­­фориттерді тиімді пайдалану. Ол елімізде алғашқылардың бі­рі болып фосфориттерді ме­ха­нохимиялық өңдеу арқылы жаңа буын тыңайтқыштарын алудың ғылыми негізін қалады. Қаратау, Шилісай және Жеті­қа­ра кен орындарының шикізаты негізінде алынған өнімдерді өндірістік сынақтардан сәтті өт­кізіп, олардың жоғары тиім­ді­лігін дәлелдеді. Бұл зерт­теу­лер отандық ресурстарды үнем­деу және импортқа тәуел­ділікті азайту тұрғысынан стра­тегиялық маңызға ие болды.

Осы ғылыми зерттеулердің нәтижесінде Б.Балғышева 1993 жылы кандидаттық диссерта­ция­сын, ал 2010 жылы док­торлық диссертациясын сәтті қор­ғады. 2012 жылы оған хи­мия ғылымының докторы ғы­лы­ми дәрежесі беріліп, сол жы­лы профессор қызметіне та­ғайындалды. 1994 жылдан бастап Нью-Йорк ғылым ака­де­миясының мүшесі, ал 1998 жылы доцент ғылыми атағына ие болды.

Бейқұт Балғышеваның ең­бегі халықаралық деңгейде де жоғары бағаланған. 1994 жыл­дан бастап Нью-Йорк ғылым ака­демиясының мүшесі, 1999 жылы Үндістанның Мадрас қа­ла­сында экологиялық таза тех­но­логиялар бойынша жобасын қорғап, халықаралық деңгейде тәжірибе жинақтады. Оның же­тек­шілігімен бір кандидаттық диссертация қорғалды, көп­те­ген магистранттар мен жас зерт­теушілер тәрбиеленді. Ға­лым қаламынан 200-ге жуық ғы­лыми еңбек, оның ішінде Scopus және Web of Science базаларындағы мақалалар, мо­нографиялар мен 28 оқу-әдіс­темелік құрал жарық көрді. Бір патент, сегіз ҚР авторлық куәлігі бар. Профессор әзірле­ген «Фосфаттардың химиясы мен технологиясы» және Ресей ғылым академиясының ғалым­дарымен бірлесіп шығарған «Бей­органикалық материал­дар­дың механохимиясы» атты курстары бүгінде магистрант­тар мен PhD докторанттар үшін таптырмас білім көзіне айнал­ды.

1987 жылдан бері қара ша­ңырақ ҚазҰУ-да инженерден профессорға дейінгі еңбек жолынан өткен Бейқұт Дәуіт­бек­қызы бүгінде нағыз ұстаз-ғалымның үлгісі. Б.Балғышева университеттің қоғамдық өмі­ріне белсене араласып, білім сапасын арттыру, түлектермен байланыс орнату және жас ма­мандарды қолдау бағыт­та­рында маңызды жұмыстар ат­қаруда. Оның еңбегі 2026 жы­лы мемлекеттік деңгейде ба­ғаланып, «Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталды.

Б.Балғышеваның ғылым­да­ғы сара жолы мен шәкірт тәрбиелеудегі қажырлы еңбегі келер ұрпаққа өнеге. Көрнекті ғалымға мықты денсаулық, отбасына береке, шығар­ма­шы­лық шабыт тілейміз. Ең­бе­гіңіздің жемісін көріп, шәкірт­теріңіздің құрметіне бөлене беріңіз!  

Назгүл ДАЛАБАЕВА,

химия ғылымының кандидаты

Жалпы және бейорганикалық химия кафедрасы