Білім беру саласын жаңғыртудағы ЖИ қолданысының маңызы — ҚазҰУ

91ý

Білім беру саласын жаңғыртудағы ЖИ қолданысының маңызы

3 тамыз 2026
Білім беру саласын жаңғыртудағы ЖИ қолданысының маңызы

Әлемдік білім беру ландшафтындағы үлкен өзгерістер еліміздің білім беру жүйесіне де оң әсер етуде. Біздің еліміз бұл технологиялық революцияны белсенді түрде қабылдады, өзін цифрлық білім берудегі аймақтық пионер ретінде көрсетті.

Мемлекет жасанды интел­лек­тіні өзінің ұлттық даму стра­тегияларына ресми түрде ен­гізді, қала орталықтары мен ауылдық жерлер ара­сын­дағы білім берудегі алшақтықты жоюға арналған жергілікті пилоттық жобалар мен құры­лым­дарды іске қосты. Жасанды интеллект информатика зертханалары аумағынан шығып, мектеп сыныптарына, дәріс­ха­на­ларға, тіпті әкімшілік кең­се­лердің күн­делікті жұмысына ену­де. Жа­санды интеллект адам­ның байланысын алмастырмаса да, маңызды құрал ретінде әрекет етеді. Білім алушылардың ақпаратты қалай қабылдайтынын және оқы­ту­шы­лардың оларды қалай бас­қа­ратынын қайта құруда ма­ңызды элемент. 

Білім беруде ЖИ қолданысы туралы кейбір зерттеулерді талдап көрелік. Мектептерде жасанды интеллект қолда­ны­сы­ның маңыздылығы туралы жазылған Б.Абықанованың ма­­қаласында Қазақстандағы оқы­ту тәжірибесіне жасанды ин­тел­лектінің өзгермелі әсері, оқу­ды жекешелендіру, этика­лық мәселелер және мұғалім­дер арасында цифрлық сау­­ат­тылық қажеттілігі қарастырылады. ЖИ әлемдік және аймақтық білім беру ландшафтында түрлі жол арқылы қолданылады. Қазіргі ең көрнекті үрдістердің кейбірін мысалға келтіреді.           Н.Иманқұлдың зерттеуінде жас мамандардың АКТ құзы­рет­тілігін арттыру үшін жасанды интеллект және машиналық оқыту бойынша маман­дан­ды­рылған модульдерді жоғары мектептің оқу бағдарлама­ла­рына біріктіру бойынша зерттеу жасалды. Автор ЖИ арқылы ма­мандардың деңгейін авто­мат­тандырылған бағалауға бо­латынын алға тартады. Жа­санды интеллект тапсырмалар мен емтихандарды баға­лау­ды автоматтандыру арқылы процесті жеңілдетеді. Grades­cope сияқты құралдар жазбаша жауаптарды бағалау үшін ма­ши­налық оқытуды пайдаланады, бұл оқытушылардың уа­қытын үнемдейді және тұ­рақ­ты, объек­тивті бағалауды қамтамасыз етеді.

Білім беру процесінде жа­­санды интеллектіні қолдану оқу­шылардың оқу және мұ­­ға­лім­дердің нұсқау беру тә­­сі­лін­де төңкеріс жасады. ЖИ бі­лім беруді бейімделгіш, тиімді және тартымды ете отырып, оқытуды жекешелендіруге, лез­де кері байланыс беруге және әкімшілік тапсырмаларды автоматтандыруға мүмкіндік береді. Білім берудегі жасанды интеллектінің негізгі артық­шы­лығы – олар оқу тәжірибесін генеративті білім беруге айалдыра отырып, оқушыға шексіз мүмкіндіктер береді.

Мысалы, DreamBox және Duolingo сияқты интеллектуалды репетиторлық жүйелері оқу­шының ілгерілеуіне негіз­дел­ген оқытуды реттейді, күшті және әлсіз жақтарын анық­тай­ды. Математика сабақ­та­рын­да DreamBox қолданысы оқушыларға бөлшектер немесе алгебра сияқты нақты ұғым­дар­мен күресуге көмектеседі, бұл ретте жеке жаттығулар ұсы­нылады. Сол сияқты Duolingo сияқты тіл үйрену қолдан­ба­лары оқушының қателіктеріне не­гіз­делген қиындық деңгей­ле­рін реттейді, бұл тілді мең­геруді интуитивті етеді.

Білім беруде жасанды ин­­тел­лектіні пайдалану оқу­шы­лардың өзіндік жеке қарқынына сәйкес келетін және қызықты оқу тәжірибесін алуын қам­та­масыз етеді. Бұл олардың артта қа­луына жол бермейді. Р.Ба­сановтың еңбегі Қазақстан университеттерінде педагоги­ка­лық мамандықтар бойын­ша оқитын оқушыларды оқытуда генеративті жасанды интеллект құралдарын енгізу әдіс­­те­­рін қарастырады. Мы­салы, табиғи тілдерді өңдеу (ЖТТӨ) чатбот­тар мен виртуал­ды кө­­мек­ші­лер сияқты техноло­гия­­лар оқу­шылар мен мұ­ғалімдер ара­сындағы байланысты же­­­­ңіл­­детеді. Duolingo және Cour­­­sera сияқты ЖТӨ платфор­малары оқушылармен өз­­ара әрекеттесу, олардың сұ­­рақ­тарына жауап беру және нақты уа­қыт режимінде қолдау көр­сету үшін ЖТТӨ пайдаланады.

М.Ельшин бойынша бейім­дел­гіш оқытудағы жаһандық үр­дістерді талдау және Қазақ­стан­дағы орта және жоғары оқу орындарының жасанды интел­лек­тіні кеңінен қолдануға ин­фрақұрылымдық дайын­ды­ғын бағалау аса маңызды. Ұлт­тық AI-Sana бастамасы жә­не арнайы заңнамалық не­­гіздері арқылы ел мұға­лім­дер­ді ге­неративті жасанды ин­теллект құралдарына оқыту, бейім­дел­гіш оқыту бағдарла­ма­лық жа­сақ­тамасын (мысалы, Online Mektep платформасы) енгізу, сондай-ақ математика және цифрлық сауаттылық сияқты негізгі пәндер негізінде жасанды интеллект бойынша сынып көмекшілерін сынақтан өткізуде ауқымды бағдар­ла­маларды жүзеге асыруда. 

Қорыта келгенде, білім бе­рудің болашағы жасанды интеллектімен қалыптасуда және оның әсері болашақ ұрпақ бойынан көрініс береді. Білім беру саласында оқытушылар, студенттер және саясаткерлер осы дамып келе жатқан ортада жасанды интеллект ұсынатын мүмкіндіктер мен қиындық­тар­ды қабылдау олардың транс­формациялық әлеуетін жүзеге асырудың негізгі кілті десек қате емес.

Елдана АМАНБАЙ