Білім беру саласын жаңғыртудағы ЖИ қолданысының маңызы
Әлемдік білім беру ландшафтындағы үлкен өзгерістер еліміздің білім беру жүйесіне де оң әсер етуде. Біздің еліміз бұл технологиялық революцияны белсенді түрде қабылдады, өзін цифрлық білім берудегі аймақтық пионер ретінде көрсетті.
Мемлекет жасанды интеллектіні өзінің ұлттық даму стратегияларына ресми түрде енгізді, қала орталықтары мен ауылдық жерлер арасындағы білім берудегі алшақтықты жоюға арналған жергілікті пилоттық жобалар мен құрылымдарды іске қосты. Жасанды интеллект информатика зертханалары аумағынан шығып, мектеп сыныптарына, дәрісханаларға, тіпті әкімшілік кеңселердің күнделікті жұмысына енуде. Жасанды интеллект адамның байланысын алмастырмаса да, маңызды құрал ретінде әрекет етеді. Білім алушылардың ақпаратты қалай қабылдайтынын және оқытушылардың оларды қалай басқаратынын қайта құруда маңызды элемент.
Білім беруде ЖИ қолданысы туралы кейбір зерттеулерді талдап көрелік. Мектептерде жасанды интеллект қолданысының маңыздылығы туралы жазылған Б.Абықанованың мақаласында Қазақстандағы оқыту тәжірибесіне жасанды интеллектінің өзгермелі әсері, оқуды жекешелендіру, этикалық мәселелер және мұғалімдер арасында цифрлық сауаттылық қажеттілігі қарастырылады. ЖИ әлемдік және аймақтық білім беру ландшафтында түрлі жол арқылы қолданылады. Қазіргі ең көрнекті үрдістердің кейбірін мысалға келтіреді. Н.Иманқұлдың зерттеуінде жас мамандардың АКТ құзыреттілігін арттыру үшін жасанды интеллект және машиналық оқыту бойынша мамандандырылған модульдерді жоғары мектептің оқу бағдарламаларына біріктіру бойынша зерттеу жасалды. Автор ЖИ арқылы мамандардың деңгейін автоматтандырылған бағалауға болатынын алға тартады. Жасанды интеллект тапсырмалар мен емтихандарды бағалауды автоматтандыру арқылы процесті жеңілдетеді. Gradescope сияқты құралдар жазбаша жауаптарды бағалау үшін машиналық оқытуды пайдаланады, бұл оқытушылардың уақытын үнемдейді және тұрақты, объективті бағалауды қамтамасыз етеді.
Білім беру процесінде жасанды интеллектіні қолдану оқушылардың оқу және мұғалімдердің нұсқау беру тәсілінде төңкеріс жасады. ЖИ білім беруді бейімделгіш, тиімді және тартымды ете отырып, оқытуды жекешелендіруге, лезде кері байланыс беруге және әкімшілік тапсырмаларды автоматтандыруға мүмкіндік береді. Білім берудегі жасанды интеллектінің негізгі артықшылығы – олар оқу тәжірибесін генеративті білім беруге айалдыра отырып, оқушыға шексіз мүмкіндіктер береді.
Мысалы, DreamBox және Duolingo сияқты интеллектуалды репетиторлық жүйелері оқушының ілгерілеуіне негізделген оқытуды реттейді, күшті және әлсіз жақтарын анықтайды. Математика сабақтарында DreamBox қолданысы оқушыларға бөлшектер немесе алгебра сияқты нақты ұғымдармен күресуге көмектеседі, бұл ретте жеке жаттығулар ұсынылады. Сол сияқты Duolingo сияқты тіл үйрену қолданбалары оқушының қателіктеріне негізделген қиындық деңгейлерін реттейді, бұл тілді меңгеруді интуитивті етеді.
Білім беруде жасанды интеллектіні пайдалану оқушылардың өзіндік жеке қарқынына сәйкес келетін және қызықты оқу тәжірибесін алуын қамтамасыз етеді. Бұл олардың артта қалуына жол бермейді. Р.Басановтың еңбегі Қазақстан университеттерінде педагогикалық мамандықтар бойынша оқитын оқушыларды оқытуда генеративті жасанды интеллект құралдарын енгізу әдістерін қарастырады. Мысалы, табиғи тілдерді өңдеу (ЖТТӨ) чатботтар мен виртуалды көмекшілер сияқты технологиялар оқушылар мен мұғалімдер арасындағы байланысты жеңілдетеді. Duolingo және Coursera сияқты ЖТӨ платформалары оқушылармен өзара әрекеттесу, олардың сұрақтарына жауап беру және нақты уақыт режимінде қолдау көрсету үшін ЖТТӨ пайдаланады.
М.Ельшин бойынша бейімделгіш оқытудағы жаһандық үрдістерді талдау және Қазақстандағы орта және жоғары оқу орындарының жасанды интеллектіні кеңінен қолдануға инфрақұрылымдық дайындығын бағалау аса маңызды. Ұлттық AI-Sana бастамасы және арнайы заңнамалық негіздері арқылы ел мұғалімдерді генеративті жасанды интеллект құралдарына оқыту, бейімделгіш оқыту бағдарламалық жасақтамасын (мысалы, Online Mektep платформасы) енгізу, сондай-ақ математика және цифрлық сауаттылық сияқты негізгі пәндер негізінде жасанды интеллект бойынша сынып көмекшілерін сынақтан өткізуде ауқымды бағдарламаларды жүзеге асыруда.
Қорыта келгенде, білім берудің болашағы жасанды интеллектімен қалыптасуда және оның әсері болашақ ұрпақ бойынан көрініс береді. Білім беру саласында оқытушылар, студенттер және саясаткерлер осы дамып келе жатқан ортада жасанды интеллект ұсынатын мүмкіндіктер мен қиындықтарды қабылдау олардың трансформациялық әлеуетін жүзеге асырудың негізгі кілті десек қате емес.
Елдана АМАНБАЙ
Басқа жаңалықтар