Отбасы — қоғамның берік іргетасы — ҚазҰУ

91ý

Отбасы — қоғамның берік іргетасы

5 ақпан 2026
Отбасы — қоғамның берік іргетасы

Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясының жобасында отбасы институтына айрықша мән берілген. Құжатта неке мен отбасының мемлекет қорғауында болатыны нақты көрсетіледі. Бұл — отбасын қоғамның негізгі құндылығы ретінде мойындап, оның тұрақтылығын заңмен күшейту деген сөз. Мысалы, жас отбасы әлеуметтік немесе тұрмыстық қиындықтарға тап болған жағдайда, мемлекет олардың құқықтарын қорғауға және қолдау көрсетуге міндетті. Бұл — отбасының тек жеке мәселе емес, қоғамдық маңызы бар құндылық екенін білдіреді. Сонымен қатар, неке ер мен әйелдің ерікті келісімі негізінде құрылатыны айқын жазылған. Бұл әр адамның таңдау еркіндігін сақтай отырып, отбасылық қатынастардың адалдық пен жауапкершілікке құрылуын қамтамасыз етеді. Мәселен, некеге мәжбүрлеу немесе қысым көрсету заңға қайшы әрекет ретінде бағаланады. Конституция жобасында ата-ананың бала тәрбиелеу жөніндегі міндеті мен құқығы да бекітілген. Яғни, ата-ана баланың біліміне, денсаулығына, қауіпсіздігіне жауапты. Ал мемлекет өз кезегінде баланың құқығын қорғап, оның толыққанды дамуына жағдай жасауға тиіс. Мысалы, білім алу, медициналық көмекке қол жеткізу немесе зорлық-зомбылықтан қорғалу — баланың негізгі құқықтары ретінде қарастырылады. Бұл нормалардың барлығы отбасы ішіндегі жауапкершілікті арттырып қана қоймай, болашақ ұрпақтың саналы, қауіпсіз ортада өсуіне құқықтық негіз қалайды. Жаңа Конституция жобасындағы отбасы туралы баптар — тұрақты қоғам мен сенімді болашаққа бағытталған маңызды қадам.

Бұл бастамалар БҰҰ-ның Тұрақты даму мақсаттарымен (ТДМ) тығыз байланысты:

  • Неке ер мен әйелдің ерікті келісімі негізінде құрылатыны ТДМ 5 (Гендерлік теңдік) қағидаларына сай келеді.

  • Ата-ананың бала тәрбиелеудегі, оның білімі мен денсаулығына жауапкершілігі ТДМ 3 (Салауатты өмір салты) және ТДМ 4 (Сапалы білім беру) мақсаттарын жүзеге асыруға ықпал етеді.

  • Отбасы мүшелерін зорлық-зомбылықтан қорғау және құқықтық кепілдіктер беру ТДМ 16 (Бейбітшілік, әділдік және тиімді институттар) бағытына толық сәйкес келеді.

Жаңа Конституция жобасындағы бұл нормалар отбасы ішіндегі жауапкершілікті арттырып, болашақ ұрпақтың саналы, қауіпсіз ортада өсуіне құқықтық негіз қалайды.

Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ Жылуфизикасы және техникалық физика кафедрасының доценті Куйкабаева Айжан Амангалиевна