ABAI UNIVERSITY ТАРИХ ЖӘНЕ ҚҰҚЫҚ ФАКУЛЬТЕТІНДЕ ҚОНАҚ ДӘРІСІ
2026 жылғы 3 наурызда Abai Library конференц-залында С. Жакишеваның «Тарих ғылымындағы математикалық әдістер мен ақпараттық технологиялар: Тұрақты даму мақсаттары контексіндегі инновациялар» тақырыбында қонақ дәрісі өтті.
Дәрістің мақсаты – тарихи информатиканың тұрақты даму мақсаттарына қол жеткізуде сандық (квантитативті) әдістерді, цифрлық технологияларды және гуманитарлық білімді біріктіретін пәнаралық бағыт ретіндегі кешенді рөлін ашып көрсету.
Дәріс барысында нақты мысалдар арқылы қазіргі тарихи ғылымның белсенді түрде трансформацияланып жатқаны көрсетілді: дәстүрлі тәсілдермен қатар математикалық әдістер, цифрлық технологиялар және үлкен деректерді талдау кеңінен қолданылып, зерттеу мүмкіндіктерін кеңейтуде.
Тарихи информатика аясындағы сандық әдістер — статистикалық талдау, математикалық модельдеу және желілік талдау — демографиялық және әлеуметтік-экономикалық процестерді зерттеуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, цифрлық технологиялар (деректер базалары, цифрлық архивтер, геоақпараттық жүйелер (GIS), үлкен деректер және жасанды интеллект) тарихи ақпаратты тиімді өңдеу мен талдауды қамтамасыз етеді.
Осылайша, тарихи ғылымның сипаттамалық тәсілден аналитикалық және модельдік зерттеуге көшуі атап өтілді. Бұл білім беруді дамытуға, мәдени мұраны сақтауға, институттарды нығайтуға, ғылыми инфрақұрылымды жетілдіруге және Тұрақты даму мақсаттарына (ТДМ) қол жеткізуге ықпал етеді.
ТДМ 4 — Сапалы білім беру контекстінде тарихи ғылымды цифрландыру электрондық білім беру платформаларын, электрондық оқыту жүйелерін және қашықтан және ашық білім беруді қамтамасыз ететін виртуалды білім беру орталарын қолдануға негізделген заманауи білім беру ортасын дамытуға ықпал етеді. Бұл тарихи дереккөздер мен білімге қолжетімділікті кеңейтеді, білім берудегі теңсіздікті азайтады және жоғары білім сапасын арттырады. Сонымен қатар, құзыреттілікке негізделген білім беруді қалыптастыру, тарихи деректермен жұмыс істеуге қажетті аналитикалық, математикалық және цифрлық дағдыларды дамыту маңызды болып табылады.
ТДМ 9 — Индустрия, инновациялар және инфрақұрылыммен байланыс цифрлық ғылыми орта мен зерттеу инфрақұрылымын дамыту арқылы көрінеді. Тарихи информатика АКТ-инфрақұрылымға, интернет-инфрақұрылымға және үлкен деректерді өңдеу мен цифрлық платформаларды қолдануды қамтитын Индустрия 4.0 қағидаттарына сүйенеді. Бұл инновациялық жүйелердің қалыптасуына, инновациялық стратегиялардың жүзеге асуына және университет–өнеркәсіп ынтымақтастығының нығаюына ықпал етеді. Соның нәтижесінде гуманитарлық ғылымдардың қоғамның инновациялық дамуындағы рөлі артып, интернет пен цифрлық ресурстарға қолжетімділікті кеңейту арқылы цифрлық алшақтық азаяды.
ТДМ 11 — Тұрақты қалалар мен қауымдастықтар аясында тарихи ғылым мәдени мұраны зерттеу мен сақтауда маңызды рөл атқарады. Цифрлық технологияларды қолдану арқылы қалалық трансформация, қалалық ландшафттар мен экожүйелер талданады, сондай-ақ сәулет мұрасы, тарихи ғимараттар және ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұра нысандары сақталады. Геоақпараттық жүйелер мен цифрлық архивтерді пайдалану мұраны сақтауға және тиімді басқаруға мүмкіндік беріп, тарихи жадты болашақ ұрпаққа жеткізуді қамтамасыз етеді.
ТДМ 16 — Бейбітшілік, әділеттілік және тиімді институттар аясында тарихи информатиканың тарихи әділеттілікті қалпына келтірудегі рөлі ерекше. Сандық әдістер мен цифрлық деректер базаларын қолдану адам құқықтарының бұзылуын, саяси қуғын-сүргіндерді және демографиялық апаттарды зерттеуге, зорлық-зомбылық ауқымын талдауға және оның құрбандары туралы деректермен жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Бұл тарихи шындықты мойындауға және әділеттілікті қалпына келтіруге бағытталған өтпелі әділет қағидаттарымен байланысты. Архивтерді цифрландыру ақпараттың ашықтығын қамтамасыз етеді, ашық үкімет пен электрондық басқаруды дамытады және саяси сенімді нығайтады. Азаматтық қатысу, қоғамдық тартылу, партисипативті тәсілдер және бірлескен шешім қабылдау, соның ішінде қауымдастықтың қатысуымен жүргізілетін зерттеулер (CBPR), неғұрлым әділетті және инклюзивті қоғам қалыптастыруға ықпал етеді.
Осылайша, тарихи ғылымда математикалық әдістер мен ақпараттық технологияларды қолдану білім беруді дамытуға, инфрақұрылымды нығайтуға, мәдени мұраны сақтауға және тарихи әділеттілікті қалпына келтіруге бір мезгілде ықпал ететін заманауи ғылыми-білім беру және зерттеу экожүйесін қалыптастырады, бұл Тұрақты даму мақсаттарын кешенді түрде іске асыруды қамтамасыз етеді.
Жакишева С.А. – тарих ғылымдарының докторы, әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың дүниежүзі тарихы, тарихнама және деректану кафедрасының қауымдастырылған профессоры
Басқа жаңалықтар