91��ý

Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің Экономика және бизнес Жоғары мектебінің “Қаржы және есеп” кафдерасының аға оқытушысы Арыстамбаева Альмира Заурембекқызы Алматы қаласы Бостандық ауданындағы белді мектептердің бірі саналатын 81 мектеп – гимназиясында болып қайтты. Оқушылармен жүргізілген тренинг тақырыбы «Қаржылық сауаттылық – болашаққа бастар маңызды қадам».

Қаржылық сауаттылық – бұл ақшаны дұрыс басқару, табысты жоспарлау, шығынды бақылау, жинақ жасау және қаржылық шешімдерді саналы түрде қабылдау қабілеті. Бүгінгі заманда қаржылық сауатты болу тек ересектерге ғана емес, мектеп оқушыларына да өте маңызды.

Қаржы туралы білім адамға ақшаны үнемдеп жұмсауға, артық шығыннан сақтануға, алаяқтыққа алданбауға және өз болашағын сенімді жоспарлауға көмектеседі. Қарапайым айтқанда, қаржылық сауаттылық – ақшаны табудың ғана емес, оны дұрыс пайдаланудың да өнері.

Қаржылық сауаттылық не үшін керек?

Мектеп жасынан бастап қаржылық тәрбие алған оқушы:

·                     ақшаның қадірін түсінеді;

·                     қажет пен қалау арасындағы айырмашылықты ажырата алады;

·                     қалта ақшасын дұрыс жоспарлауды үйренеді;

·                     жинақ жасаудың маңызын түсінеді;

·                     қарыз, несие, пайыз секілді ұғымдарды ерте меңгереді;

·                     болашақта жауапты әрі ұқыпты азамат болып қалыптасады.

Қазіргі таңда балалар мен жасөспірімдер түрлі жарнамаға, әлеуметтік желідегі трендтерге, онлайн сатып алуларға жиі қызығады. Осындай жағдайда қаржылық сауаттылық адамның әрбір сатып алуына ойланып қарауына үйретеді.

Қаржылық сауаттылықтың негізгі қағидалары:

1. Табысты білу.

Әр адамның белгілі бір кіріс көзі болады. Оқушылар үшін бұл ата-анадан берілетін қалта ақшасы, сыйақы, мерекелік ақша немесе өз еңбегімен тапқан қаражат болуы мүмкін. Қаржылық сауаттылықтың алғашқы қадамы – өзіңде қанша ақша бар екенін нақты білу.

2. Шығынды бақылау.

Ақшаны қайда жұмсап жүргеніңді білу өте маңызды. Кейде ұсақ-түйекке кеткен ақша ай соңында үлкен сомаға айналады. Сол себепті әр оқушы өз шығындарын жазып отырса, қаржысын бақылауды үйренеді.

3. Бюджет құру.

Бюджет – бұл табыс пен шығынның алдын ала жасалған жоспары. Мысалы, айына 10 000 теңге қалта ақша берілсе, оның:

·                     бір бөлігін жол ақысына,

·                     бір бөлігін тамаққа,

·                     бір бөлігін оқу құралдарына,

·                     қалғанын жинаққа бөлуге болады.

4. Жинақ жасау.

Жинақ – болашаққа жасалған сенімді қадам. Қажетті затты бірден сатып алмай, ақша жинап алу – өте дұрыс әдет. Бұл шыдамдылыққа, мақсат қоя білуге және тәртіпке үйретеді.

5. Қажеттілік пен қалау айырмашылығы.

Қажеттілік – өмірге керек нәрсе. Мысалы: оқу құралы, киім, тамақ.
Қалау – сол сәтте ұнап тұрған, бірақ онша қажет емес зат. Мысалы: қымбат аксессуар, артық ойын, сән үшін алынатын бұйым.

Қаржылық сауатты адам алдымен қажеттілікті, содан кейін ғана қалауын ойлайды.

Оқушыларға арналған пайдалы кеңестер:

Біріншіден, қалта ақшаңды бір күнде жұмсап қойма.

Екіншіден, әр шығыныңды жазып жүр.

Үшіншіден, нақты мақсатқа ақша жина.

Төртіншіден, жарнамаға бірден сене берме.

Бесіншіден, интернеттегі күмәнді сілтемелерге кірме, банк картасы туралы мәліметті ешкімге берме.

Қаржылық қауіпсіздік те маңызды.

Қаржылық сауаттылық тек ақша үнемдеумен шектелмейді. Ол – өз қаражатыңды қорғауды да білдіреді. Қазір интернет арқылы алаяқтық көп кездеседі. Белгісіз хабарламаларға сену, бөтен адамға код айту, күмәнді ұтыс ойындарына қатысу – қауіпті әрекеттер. Сондықтан әр оқушы жеке мәліметтерін қорғауды да үйренуі керек.

Қорытынды.

Қаржылық сауаттылық – өмірлік маңызды дағды. Оны неғұрлым ерте үйренсең, болашақта соғұрлым сенімді, ұқыпты және жауапты боласың. Ақшаны дұрыс басқару – табысты өмірдің негіздерінің бірі. Сондықтан мектеп жасынан бастап қаржылық білімге көңіл бөлу – жарқын болашаққа жасалған дұрыс қадам.