Жасанды интеллект – уақытша тренд емес, жаһандық дамудың жаңа кезеңі. XXI ғасыр адамзат тарихында технологиялық серпілістер дәуірі ретінде қалары сөзсіз. Соның ішінде жасанды интеллект – қазіргі заманның ең ықпалды және жүйеқұраушы технологиясы. Ол тек цифрлық құрал немесе бағдарламалық өнім емес, жаһандық дамудың жаңа кезеңін айқындайтын стратегиялық факторға айналды. Бүгінде жасанды интеллект экономиканы, ғылымды, білім беруді, өндірісті және әлеуметтік қатынастарды түбегейлі өзгертіп отыр. Егер бұрын технологиялар адамның физикалық еңбегін жеңілдетуге бағытталса, қазіргі ЖИ адамзаттың интеллектуалдық әлеуетін күшейтетін құрал ретінде қалыптасуда.
Жасанды интеллект білім беру жүйесін де түбегейлі өзгертуде. ЖИ-дің болашағы – адам интеллектісін алмастыру емес, оны күшейту. Ол жеке оқу траекторияларын қалыптастырып, білім алушының қабілетіне бейімделген жаңа форматтарды ұсына алады. Нәтижесінде білім тек ақпарат беру емес, ойлау мәдениетін қалыптастыру құралына айналады.
Әл-Фарабидің «Тәрбиесіз берілген білім – адамзаттың қас жауы» деген даналық сөзі бүгінгі ЖИ дәуірінде ерекше мәнге ие. Себебі жасанды интеллектіні тиімді пайдалану үшін тек технология емес, жауапкершілік пен адамгершілік қажет. Жасанды интеллект ғылым мен технологиядағы күрделі жүйелерді талдау мен болжауда бұрын-соңды болмаған мүмкіндіктер ашты. Қазіргі ғылыми-технологиялық трендтерді ескере отырып, ЖИ дамуын бірнеше негізгі бағыт бойынша сипаттауға болады. Физикада, химияда, биологияда және медицинада ЖИ үлкен деректерді өңдеп қана қоймай, жасырын заңдылықтарды анықтауға, жаңа гипотезалар ұсынуға қабілетті. Сондай-ақ турбуленттілік, диффузия (бейсызық процестер) және конвекция сияқты күрделі процестерді болжауда ЖИ-дің рөлі артады. ылым мен білім беру ЖИ: ғылыми мақалаларға шолу жасау, гипотеза ұсыну, эксперимент жоспарын құруда көмекші болады; университеттерде жеке білім беру траекториясын қалыптастырады; күрделі ұғымдарды визуализациялау арқылы білімді меңгеруді жеңілдетеді. Ғылыми зерттеулерде ЖИ «құрал» мәртебесінен «интеллектуалдық серіктеске» айналады. ЖИ ғылыми ізденісті жаңа деңгейге көтеріп отыр. Бұл – ғылымның эволюциясы. Зерттеуші енді тек есептеуші емес, ЖИ-мен бірлесіп жұмыс істейтін стратег рөлін атқарады.
Жаһандық экономикада жасанды интеллект бәсекеге қабілеттіліктің негізгі көрсеткішіне айналды. Ақылды өндіріс, автоматтандырылған басқару жүйелері, энергия тиімді технологиялар – ЖИ-дің тікелей нәтижесі. ЖИ болашағы экономиканың цифрлануымен тығыз байланысты: өндірісте ақылды басқару жүйелері; энергетикада энергия тиімділігін арттыру және жасыл технологияларды оңтайландыру; логистикада, қаржыда, ауыл шаруашылығында тәуекелді азайту және өнімділікті арттыру. Бұл ретте ЖИ адамды толық алмастырмайды, керісінше, инженер мен зерттеушінің интеллектуалдық мүмкіндігін кеңейтеді. Әсіресе физика, жылу және масса алмасу, көпкомпонентті жүйелер саласында ЖИ болашақта зерттеулердің сапасы мен жылдамдығын түбегейлі өзгертетін негізгі құралдардың бірі болады. Яғни ғылым мен техникада бұрын қолжетімсіз болған мәселелерді шешуге мүмкіндік береді. Бірақ негізгі шешім, мақсат қою және жауапкершілік әрқашан адамда қалады.
Халықаралық қауымдастық ЖИ-ді адамзат игілігіне бағыттау үшін этикалық нормалар мен құқықтық реттеуді күшейтіп келеді. Бұл – жаһандық дамудың саналы жолын таңдаудың көрінісі. Ол адамды алмастыру үшін емес, адамның мүмкіндігін кеңейту үшін қажет. ылымда, экономикада, білім мен мәдениетте ЖИ адамзаттың интеллектуалдық серіктесіне айналуда.
Мәнсия ӘСЕМБАЕВА,
Жылуфизика және техникалық физика кафедрасының доценті, ф.-м.ғ.к.