Қазіргі жаһандану және цифрлық трансформация жағдайында маркетинг саласы түбегейлі өзгерістерге ұшырап отыр. Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, ЖИ дәуірінде тұтынушылардың мінез-құлқы, ақпаратты қабылдау тәсілдері және сатып алу шешімдері бұрынғыдан да күрделене түсті. Осыған байланысты жоғары оқу орындарындағы маркетинг білім беру бағдарламаларын (БББ) өзектендіру стратегиялық маңызы бар міндетке айналып отыр.
Маркетинг білім беру бағдарламаларын жаңартудың компаниялар үшін маңызы және болашақ мүмкіндігіне шолу жасасақ, қазіргі таңда маркетинг кез келген компанияның табысты дамуының негізгі драйверіне айналды. Нарықтағы бәсекенің күшеюі, тұтынушылар талаптарының өзгеруі және цифрлық технологиялардың дамуы маркетинг мамандарының рөлін бұрынғыдан да маңызды етуде. Сондықтан маркетинг білім беру бағдарламаларын (БББ) өзектендіру тек білім саласының емес, бизнес дамуының да маңызды мәселесі болып отыр.
Еліміздегі маркетинг нарығының дамуы бұл бағыттың маңызын нақты дәлелдейді. Деректерге сәйкес, 2026 жылы елдегі цифрлық жарнама нарығының көлемі шамамен 1,2 млрд АҚШ долларына жетеді деген болжам бар және жыл сайын 14-15 пайыз өсім көрсетуде. Сонымен қатар интернет қолданушылар саны халықтың 92 пайыздан астамын құрайды, ал әлеуметтік желілерді белсенді пайдаланушылар үлесі 75 пайыздан жоғары. Бұл көрсеткіштер бизнес үшін маркетингтің, әсіресе цифрлық маркетингтің қаншалықты маңызды екенін айқын көрсетеді.
Маркетингтің компаниялар үшін маңызын нақты мысалдар арқылы да көруге болады. Қазақстанда e-commerce нарығы қарқынды дамып, 2024 жылы оның көлемі 3,4 трлн теңгеге жетіп, бір жылда 42 пайызға өскен. Мұндай өсім маркетингтік стратегиялардың, әсіресе онлайн жарнама мен клиентпен жұмыс істеу құралдарының тиімділігін көрсетеді. Ірі платформалар тұтынушыларды тарту үшін маркетингке, логистикаға және клиент тәжірибесіне белсенді инвестиция салуда.
Маркетингтің тағы бір маңызды бағыты – автоматтандыру және жасанды интеллект. 2026 жылы Қазақстанда 8500-ден астам компания маркетингтік автоматтандыру жүйелерін қолданады, бұл олардың табысын орта есеппен 35 пайызға арттыруға мүмкіндік береді. Демек, болашақ маркетолог тек креативті емес, сонымен қатар технологияларды меңгерген маман болуы тиіс. «Қазіргі маркетинг – бұл тек жарнама емес, ол деректерге негізделген басқару жүйесі. Университеттер маркетинг бағдарламаларын жаңарту арқылы студенттерді нақты нарық талаптарына бейімдеуі қажет. Біз болашақ маркетологтарды тек теориямен емес, нақты цифрлық құралдармен жұмыс істеуге үйретуіміз керек», – дейді бизнес және маркетинг саласының оқытушы-сарапшылары.
Маркетинг білім беру бағдарламаларын жаңартудың негізгі бағыттары – цифрлық маркетингті тереңдету, практикалық оқытуды күшейту және бизнес пен серіктестікті дамыту. Дуалды оқыту, нақты компаниялардың кейстері, стартап-жобалар студенттердің кәсіби құзыреттілігін арттыруға мүмкіндік береді.
Цифрлық экономиканың қарқынды дамуы маркетинг мамандарына деген сұраныстың тек өсетінін көрсетеді. Сондықтан маркетинг білім беру бағдарламаларын жаңарту – уақыт талабы ғана емес, экономикалық қажеттілік.
Бүгінгі таңда еңбек нарығында практикалық дағдылары жоғары, нақты құралдармен жұмыс істей алатын мамандарға сұраныс артып отыр. Алайда көптеген оқу бағдарламаларында теориялық білімге басымдық беріліп, нақты кейстер мен тәжірибелік тапсырмалар жеткіліксіз қамтылған. Бұл түлектердің жұмысқа орналасу процесін қиындатып, жұмыс берушілер тарапынан қосымша оқытуды қажет етеді.
Маркетинг БББ-ны жаңартудың басты бағыттарының бірі – цифрлық маркетингті тереңдетіп енгізу. Атап айтқанда SMM, SEO, контент-маркетинг, таргеттелген жарнама, Big Data негізіндегі талдау, customer journey mapping сияқты бағыттар оқу бағдарламасының негізгі компонентіне айналуы тиіс. Сонымен қатар жасанды интеллект құралдарын пайдалану, маркетингтік автоматтандыру жүйелерімен жұмыс істеу дағдылары да студенттерге үйретілуі қажет.
Практикалық бағытты күшейту мақсатында дуалды оқыту жүйесін дамыту ерекше маңызға ие. Бұл ретте жоғары оқу орындары мен бизнес құрылымдар арасындағы серіктестікті нығайту қажет. Мысалы, бөлшек сауда, e-commerce және логистика салаларындағы компаниялармен бірлескен жобалар студенттердің нақты жұмыс ортасында тәжірибе жинақтауына мүмкіндік береді. Осындай тәжірибелер студенттердің кәсіби бейімделуін жылдамдатып, еңбек нарығына дайын маман ретінде шығуына ықпал етеді.
Қазақстандық жоғары оқу орындарының тәжірибесінде маркетинг бағдарламаларын жаңарту бағытында бірқатар оң қадамдар байқалады. Кейбір университеттер цифрлық маркетинг, бизнес-аналитика және бренд-менеджмент бағыттарын енгізіп, оқу жоспарларын жаңартуда. Сонымен қатар халықаралық тәжірибені енгізу, шетелдік профессорларды тарту және академиялық ұтқырлық бағдарламаларын дамыту да маңызды рөл атқарады.
Маркетинг білім беру бағдарламаларын жетілдіруде икемді дағдыларды дамыту да басты назарда болуы тиіс. Қазіргі жұмыс берушілер коммуникация, креативтілік, сыни ойлау, командада жұмыс істеу, уақытты басқару сияқты дағдыларды жоғары бағалайды. Сондықтан оқу үдерісінде жобалық жұмыстар, презентациялар, пікірталастар және командалық тапсырмалар кеңінен қолданылуы қажет.
Сарапшылардың пікірінше, алдағы жылдары маркетинг саласында деректерге негізделген шешім қабылдау, жасанды интеллектіні қолдану, персонализацияланған маркетинг және омниканалды стратегиялар басты трендтерге айналады. Бұл өз кезегінде білім беру мазмұнына да тікелей әсер етеді.
Демек, маркетинг білім беру бағдарламаларын жаңарту – тек оқу жоспарларын өзгерту емес, бұл білім беру философиясын қайта қарастыруды талап ететін кешенді процесс. Жоғары оқу орындары, бизнес және мемлекет арасындағы тиімді ынтымақтастық нәтижесінде ғана бәсекеге қабілетті, заманауи талаптарға жауап беретін маркетолог мамандарды даярлауға болады. Бұл еліміздің экономикалық дамуына, кәсіпкерліктің өркендеуіне және жаһандық нарықта бәсекеге қабілеттіліктің артуына өз үлесін қосатыны сөзсіз.
Зәуре АХМЕТОВА,
Бизнес-технологиялар кафедрасының профессор м.а., э.ғ.к.
Айнұр АЛИКБАЕВА,
аға оқытушы
Басқа жаңалықтар