Ұлттық руханиятқа қызмет еткен қайраткер
Қазақ педагогикасы мен ұлттық білім беру жүйесінің тарихында өзінің терең ғылыми ізденісі, іргелі еңбектері және мемлекетшіл ұстанымымен дараланған тұлғалардың бірі – педагогика ғылымының докторы, профессор, ҚР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты Асқарбек Құсайынов.
ылым жолы кездейсоқ таңдалатын кәсіп емес, ол – ұлт алдындағы жауапкершілікті жүрекпен сезінуден басталатын тағдырлы миссия. Асқарбек Қабыкенұлының бүкіл саналы ғұмыры дәл осындай биік мұраттарға қызмет етумен өрілді. Оның өмір жолына зер салғанда біз бір ғана ғалымның емес, тұтас ұлттық педагогикалық ой-сана эволюциясының куәсі болғандай әсер аламыз.
Семей өңірінің қасиетті топырағында дүниеге келген болашақ ғалымның ғылымға бет бұруы табиғи заңдылық еді. Өйткені ұлт руханиятының өзегі саналатын Абай елі қашанда терең ой мен кемел танымның бесігі болған. Қазақ ұлттық техникалық институтын тамамдап, ғылым мен педагогика саласына ерте араласқан Асқарбек Қабыкенұлы кәсіби қызметінің алғашқы кезеңінен-ақ білім беру жүйесінің теориялық және стратегиялық мәселелеріне айрықша ден қойды. 1976-79 жылдары Германиядағы Жоғары техникалық мектепте білім алып, неміс тілінде диссертация қорғауы оның ғылыми көкжиегінің кеңдігін, әлемдік білім кеңістігімен еркін ықпалдаса алғанын көрсететін маңызды белес болды.
Ғалымның кейінгі ғылыми-педагогикалық және ұйымдастырушылық қызметі Қазақстандағы білім беру жүйесінің қалыптасуы мен жаңғыру тарихымен тығыз сабақтасып жатыр. Әсіресе тәуелсіздіктің алғашқы жылдарындағы білім саласының күрделі кезеңінде Асқарбек Қабыкенұлы мемлекет деңгейіндегі жауапты қызметтерді атқара отырып, ұлттық білім беру жүйесінің стратегиялық бағыттарын айқындауға белсене атсалысты. ҚР Білім министрлігіндегі басшылық қызметтері, «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясындағы, «Білім», «Мектеп» баспаларындағы еңбегі оның тек ғалым ғана емес, ұлттық руханиятқа қызмет еткен ірі қайраткер екенін айқын аңғартады.
Асқарбек Қабыкенұлының ғылыми мұрасын сөз еткенде, ең алдымен, Қазақстандағы салыстырмалы педагогика ғылымының қалыптасуы мен дамуына қосқан өлшеусіз үлесін ерекше атап өткен жөн. Ол – отандық педагогика ғылымында салыстырмалы педагогика бағытының ғылыми негізін жүйелеген санаулы ғалымдардың бірі. Ғалым әр елдің білім беру жүйесін жай ғана сипаттап қоймай, олардың ішкі құрылымдық заңдылықтарын, ұлттық ерекшеліктерін, тарихи-әлеуметтік негіздерін терең талдай отырып, елімізге тиімді білім беру модельдерін ұсынды. Бұл – ғылыми көрегендік пен стратегиялық ойлаудың жарқын көрінісі.
Сонымен қатар профессор еліміздегі оқулық сапасын мониторингтеу жүйесінің негізін қалыптастырған ғалым ретінде де кеңінен танылды. Оқулық – ұлт болашағын қалыптастыратын рухани құрал десек, ғалым осы мәселені мемлекеттік деңгейдегі маңызды ғылыми проблема ретінде қарастырды. Оның оқулық теориясы мен білім мазмұнына қатысты зерттеулері педагогика ғылымының әдіснамалық қорын байытып қана қоймай, білім беру сапасын жетілдіруге бағытталған нақты ғылыми тұжырымдардың қалыптасуына ықпал етті.
Ғалымның жетекшілігімен жүргізілген шетелдік білім беру жүйелеріне қатысты зерттеулер еліміздегі білім реформаларының ғылыми негізделуіне елеулі әсер етті. Әлемдік тәжірибе мен ұлттық құндылықтарды сабақтастыра отырып, отандық білім беру жүйесін жаңғыртудың тың үлгілерін ұсынуы Асқарбек Қабыкенұлы еңбектерінің стратегиялық маңызын арттыра түседі.
Асқарбек Құсайыновтың ғылымдағы тағы бір ірі еңбегі – ұлттық ғылыми терминологияны қалыптастыру ісіне қосқан үлесі. Ғалымның жетекшілігімен жарық көрген 31 томдық қазақша-орысша, орысша-қазақша ғылыми салалық терминологиялық сөздіктер – тәуелсіз Қазақстанның ғылыми-тілдік кеңістігін қалыптастырудағы аса құнды еңбектердің бірі. Бұл тек термин жинағы ғана емес, ұлттық ғылым тілін жүйелеуге бағытталған іргелі интеллектуалдық жоба еді. Ғалымның бұл бағыттағы қызметі қазақ ғылымының әдіснамалық және тілдік негіздерін нығайтуға қызмет етті.
Шынайы ғалым уақыттың соңынан ермейді, керісінше, уақыттың бағдарын айқындайды. Асқарбек Қабыкенұлының ғылыми және қоғамдық қызметіне қарап отырып, осы ойдың ақиқаттығына тағы бір мәрте көз жеткіземіз. Ол қай кезеңде де білім мәселесіне жай ғана салалық проблема ретінде емес, ұлттың болашағын айқындайтын стратегиялық құндылық ретінде қарады. Сондықтан оның еңбектері мен ғылыми тұжырымдары уақыт өткен сайын өзектілігін жоғалтпай, қайта тереңдей түсуде.
Бүгінде 75 жасқа толып отырған Асқарбек Қабыкенұлы – тек белгілі ғалым ғана емес, бірнеше буын зерттеушілер мен педагогтердің ұстазы, ұлттық білім кеңістігінің кемел ойлы сарапшысы, қазақ педагогикасының абыройын асқақтатқан көрнекті тұлға.
Педагогика және білім беру менеджменті кафедрасы атынан Асқарбек Құсайыновты мерейлі жасымен шын жүректен құттықтай отырып, зор денсаулық, шығармашылық қуат, ұзақ ғұмыр және ғылыми ізденістеріне толағай табыс тілейміз. Ұлт руханияты мен білім ғылымының дамуына сіңірген өлшеусіз еңбегі әрдайым жоғары бағаланып, кейінгі ұрпаққа өнеге болып қала беретіні сөзсіз.
Дархан Дәулетжанұлы,
Педагогика және білім беру менеджменті
кафедрасының аға оқытушысы, п.ғ.к.