Ұстаз берген тәлім – өмірлік өнеге — ҚазҰУ

91ý

Ұстаз берген тәлім – өмірлік өнеге

27 шілде 2026
Ұстаз берген тәлім – өмірлік өнеге

«Тарих мамандығын тектілер таңдайды» деген ұстаным маған ұнайды. Қазақ дәстүрінде тектілік  тек шығу тегі ғана емес, ол  адамгершілігінің тазалығы, өткенге және ата-бабаларға құрметі, қоғам алдындағы жауапкершілігі, мә­дениет пен ойлау деңгейінің жоғарылығы. Осы жа­ғынан алғанда, тарих мамандығын таңдаған адам өз хал­қының тамырын түсінуге ұмтылады, мәдени мұраны сақтайды, қоғамның тарихи санасын қалыптастыруға үлесін қосады, білімін келер ұрпаққа жеткізеді. 

Тарихшы шындықты бұр­ма­ламайды, қайта тарихи шын­дық­ты айта білуі керек,  конъюнк­тураға бейімделмейді, де­ректер мен фактілерді құр­мет­тейді, білім арқылы қоғамға қызмет етеді. Яғни мұндағы «тек­­тілік» – адамның өзі үшін қоя­тын жоғары ішкі өлшемі. Бұл тарих мамандығын тек ака­демиялық сала ғана емес, терең миссиялық мәні бар кә­сіпке айналдырады. Сондық­тан «Тарихты тектілер таң­дай­ды» деген тіркесте әңгіме әлеуметтік тегі туралы емес, адамның ішкі сапасы,  адамның шығу тегі емес, керісінше, мамандықтың құндылықтық сипаттамасын көрсетеді. Ол тарихты терең ойлай алатын, адамгершілік жауапкершілігі жоғары және өткенге құрмет­пен қарайтын, қоғам алдында зияткерлік әрі моральдық миссия атқара алатын адамдар таңдайтынын білдіреді. Қалай болғанда да, ҚазМУ болмы­сы­мызға тектілікті сіңірді, білім культі болды.

Бір аудиторияда білім алып, бір жатақханада бес жыл бірге тұрған студенттердің арман-мақ­саттары ұқсас еді. Қазақ­стан­ның әр түкпірінен жиналған жастардың достығы ерекше бо­латын. Біздің курстың сту­денттері еңбек өтілімен (жігіт­тер әскер қатарында болған) оқуға түскен жастар еді. Олар­дың ерекшелігі – өмірлік тәжі­ри­бесінің молдығы, оқуға деген жауапкершілігі, уақытты тиімді пайдалана білуі және мо­­ти­ва­ция­сының жоғарылығы болатын. Іскерлік, көшбас­шы­лық, практикалық машықтары айқын көрінді. Университет пен фа­куль­теттің қоғамдық өміріне белсене араласты. Сегіз студент СОКП (Ком­му­нистік партия) мүшесі болды. Бұл олар­дың сол кезеңдегі идео­ло­гиялық жағынан шың­дал­ған, қоғамға үлгі бола алатын жас­тар санатында бол­­ғанын біл­ді­ретін. 

ҚазМУ-да оқу жоғары тәр­тіп­ті талап етті. Топ ішінде өз­­ара көмек кеңінен қолда­ныл­ды: емтихандарға бірлесіп дайындалу; күрделі тапсырмаларды ұжым болып орындау; үлгерімі төмен студенттерге көмек көр­сетілетін. Әсіресе үздік сту­денттердің рөлі айқын бай­қалды – олар бейресми түр­де өзгелерге жетекші, тә­лімгер бола білді. Кейбіреу­лер са­­бақ­тан кейін күрделі та­қырыптарды бір­лесіп тал­қы­лау тәжірибесі қалыптасты.

ҚазМУ қалашығы – Ала­тау­дың бөктерінде орналасқан, сол кезде жаңа ғимараттары бой көтеріп жатқан, табиғаты көркем, тіпті курорт деуге ла­йық студенттер қалашығы еді. Жатақханаларда студент­тер­дің алаңсыз білім алып, өмір сүруіне барлық жағдай жасал­ған болатын. Біздің студенттік шағымыз бейбіт те берекелі, адамдар мамыражай өмір сүр­ген кезеңмен тұспа-тұс келді. 

Ұстаз берген тәлім – өмірлік өнеге. Еліміздің ең үздік университет оқытушылары мен көр­некті ғалымдары бізге дәріс оқыды. Ұстаздарымыздың білім деңгейі өте жоғары, жан-жақты дамыған, сөйлеу мәде­ниеті, киіну үлгісі, өзін-өзі ұс­­­тауы және студенттермен қарым-қатынасы ерекше болатын. Оқытушы мен студент арасындағы байланыс өзара сыйластық пен сенімге негіз­дел­ді. Бізге дәріс оқыған ұстаз­дардың әрқайсысы өз тарихи кезеңдерінің нағыз білгір­лері еді. Бір жолы жатақханада өт­кен кездесуде студенттердің сұ­рақтарына әрқайсысы тек өз маманданған саласы бойынша жауап беріп, басқа тақырып­тарға келгенде әріптестерін құрметпен ұсынып отырғаны біз үшін үлкен өнеге болды. 

Бесжылдық оқу барысында тарихшы үшін ең бастысы  де­­рек екенін, ал деректі сын тұр­ғысынан қарап, талдай бі­лу­дің маңызын терең түсіндім. Фа­­куль­тет деканы, профессор Ша­лекенов Уахит Хамзаұлы «Эт­­нография» пәнінен дәріс оқы­­­ды. Студенттерге үнемі қам­­қорлықпен қарап, түрлі ша­­ра­­лар­да – фестиваль, се­н­білік, прак­тика өту барысында бірге болатын. Оның көмекшісі, деканатта барлық студенттерді жылы қарсы алып, құжаттарын реттеп, қадағалайтын ұстазы­мыз А.Бе­га­лиева болды. Ежелгі дүние тарихынан дәріс берген Ғ.Нұр­та­зина, профессорлар Ә.Чу­­пе­ков, Н.Алдабергенов, М.Елеу­ов, Қ.Қаражанов, Н.Ал­­дабекова, Б.Сұлтанов, Қ.Әбусейітов, М.Әбусейітова т.б. дәріс оқып, арнайы курстар өткізді.

Бірінші курсқа жаңадан қа­­былданған, ауылдан келген біз үшін археология ғы­лымының ко­рифейі, профессор Оразбаев Әбдіманап ағайдан дәріс алу үлкен бақыт еді. Оның атақ­­ты Оразбай әулетінің ұр­­пағы еке­нін естіген соң, қы­­зы­ғу­шылығымыз одан сайын артты. Ағайдың өзін ұстауы, сөйлеуі мен киіну мәнері табиғи бек­зат­тықты аңғартып тұратын.

Осы кезеңде ұстазда­рым­ның кәсіби шеберлігін бұрын­ғы­дан да терең бағалай бас­тадым. Әсіресе Мекішев Бақ­тажар ағайдың дәріс беру өнеріне тәнті болдым. Ол ешкімге ұқ­­самайтын, өз ісіне шексіз бе­рілген жан еді. ылыми атағы жо­ғары болмаса да, ең жоғары академиялық дәрежелерге әбден лайық тұлға болатын. Сөз­ге шешен, сабақ барысын­да түрлі тақырыптарды қамтып үлгеретін бір өзі тұтас тәрбие бөлімінің жұмысын атқарғандай болған екен. «Жеті муза» қо­­ға­­мы Алматы студенттерінің ара­сын­да танымал болды.

Биыл университет бітірге­ні­мізге 40 жыл толды. ҚазМУ-да курстас достармен бірге өткен студенттік жылдар, қызмет еткен ұлағатты ұстаздардың өнегесі біздің өміріміздегі ең қым­бат естеліктердің бірі бо­­лып қалады. 

Сандуғаш Бөлегенова, 

ҚазҰУ-дың 1986 жылғы түлегі

Факия Шамшиденова, 

ҚазҰУ-дың 1986 жылғы түлегі,   тарих ғылымының кандидаты