Оқу жүйесіндегі жасанды интеллект: ғылым кеңістігіндегі жаңа серпіліс — ҚазҰУ

91ý

Оқу жүйесіндегі жасанды интеллект: ғылым кеңістігіндегі жаңа серпіліс

31 шілде 2026
Оқу жүйесіндегі жасанды интеллект: ғылым кеңістігіндегі жаңа серпіліс

Қазіргі әлем бұрын-соңды болмаған қарқын­мен өзгеріп келеді. Күн сайын жаңарып жатқан технологиялар адам өмірінің барлық саласы­на әсер етіп, қоғамның даму бағытын айқындау­да. Әсіресе білім беру жүйесіндегі өзгерістер айқын байқалады. Се­бе­бі кез келген елдің болашағы сапалы білім мен саналы ұрпаққа байланысты. Бүгінде осы білім беру саласына тың серпін әкелген маңызды құбылыстардың бірі – жасанды интеллект технологиялары. Бұл тек техникалық жаңалық қана емес, оқу үдерісі­нің мазмұны мен тәсілін түбегейлі өзгертетін жаңа кезеңнің баста­масы.

Бұрын білім беру жүйесінде негізгі назар ақпаратты жет­кі­зуге бағытталса, қазіргі уа­­қыт­­та оқушының жеке қабі­летін да­мыту, оның ойлау дағдысын қалыптастыру маңызды орынға шықты. Осы тұста жасанды ин­теллектінің мүмкіндіктері ерек­ше байқалады. Өйткені ЖИ тех­нологиялары әр білім алу­шының деңгейін, оқу қарқынын және қызығушылығын саралап, соған сәйкес жеке оқу траекториясын ұсына алады. Нәти­же­сінде оқушы материалды өзіне ыңғайлы тәсілмен меңгеріп, білім алуға деген ынтасы ар­тады. Бұл дәстүрлі оқыту жүйе­сінен икемді әрі тиімді білім беру моделіне көшуге жол ашқан маңызды өзгеріс.

Сонымен қатар жасанды ин­теллект мұғалім жұмысының сапасын арттыруға да ықпал етуде. Қазіргі таңда интеллектуалды платформалар студент­тер­дің үлгерімін автоматты түрде талдап, тест нәтижелерін тексеріп, кері байланыс ұсына алады. Мұндай мүмкіндіктер педагогтердің уақытын үнем­деп қана қоймай, олардың не­гіз­гі назарын шығарма­шы­лық­­қа, тәрбиеге және тұлғалық да­муға бағыттауына жағдай жа­сайды. Яғни технология мұ­­ғалімді алмастырмайды, ке­­рі­сін­ше, оның жұмысын же­­­ңіл­­­детіп, тиімділігін арттырады.

Жасанды интеллектінің бі­лім саласына ықпалы, әсі­ре­се, онлайн оқыту кезеңінде ай­қын сезілді. Қашықтан білім беру барысында виртуалды ассистенттер, чат-боттар, ав­­то­маттандырылған платформалар оқу үдерісінің үздіксіз жүруіне мүмкіндік берді. Бұл өз кезегінде білімнің қолжетім­ді­лігін арттырды. Бүгінде әлемнің кез келген нүктесіндегі адам үздік университеттердің курстарына қатысып, жаңа білім игере алады. Тілдік кедергілер де біртіндеп азайып келеді. Автоматты аударма мен интеллектуалды түсіндіру жүйелері ақпаратты жылдам қабылдауға көмектесуде. Мұның барлығы білім беру кеңістігінің шекарасын кеңейтіп, жаһандық білім қоғамын қалыптастыруға негіз болып отыр.

Алайда технологияның қар­қын­ды дамуы жаңа мүмкін­дік­тер­мен қатар, белгілі бір жау­апкершілікті де талап етеді. Себебі жасанды интеллектіге шамадан тыс тәуелділік адам­ның өз бетінше ойлау қабілетіне әсер етуі мүмкін. Егер білім алу­шы дайын жауапқа ғана сүйенсе, онда іздену, талдау және сыни ойлау дағдылары әлсірейді. Сондықтан ЖИ-ді білімнің орнына жүретін құрал емес, білім алуды жеңілдететін көмекші ретінде қабылдау ма­ңызды. Нағыз білім – адам­ның ойланып, саралап, қо­рытынды шы­ғара білуінде.

Осы мәселемен қатар, ака­демиялық адалдық тақырыбы да өзекті болып отыр. Кейбір жағ­дайларда студенттер жа­­санды интеллектінің көме­гі­мен дайын жұмыстар орын­дауға бейім келеді. Бұл білімнің сапасына ғана емес, тұлғаның жау­ап­­кершілік сезіміне де әсер етеді. Сондықтан қазіргі білім беру жүйесінің басты міндеті технологияны шектеу емес, оны дұрыс қолдану мәдениетін қалыптастыру деп білемін. Білім алушы жасанды интел­лек­тіні көмекші құрал ретінде пай­даланып, өз ойын, өз талдауын қалыптастыруы қажет.

Уақыт өткен сайын мұға­лім­нің рөлі де өзгеріп келеді. Бұ­рын мұғалім ақпарат беруші қызметін атқарса, бүгінде ол бағыт-бағдар көрсетуші, мотивация беруші, тұлға қалыптас­ты­рушы деңгейіне көтерілуде. Себебі технология ақпаратты жеткізе алғанымен, адам бой­ын­дағы рухани құнды­лық­ты, тәрбиені, жанашырлық пен шабытты бере алмайды. Бұл қасиет тек адамның болмыс-бітімі арқылы қалыптасады. Сондықтан болашақтағы табысты білім беру жүйесі адам мен технологияның үйлесімді байланысына негізделуі тиіс.

Қорыта айтқанда, жасанды интеллект – болашақтың емес, бүгіннің шынайы мүмкіндігі. Ол білім беру жүйесін жаңа са­­па­лық деңгейге көтеріп, оқы­ту­дың тиімділігін арттыруға үлкен жол ашып отыр. Дегенмен кез келген технологияның құнды­лы­ғы оны қалай пайда­ла­нуға байланысты. Егер жасанды интеллект білім мен адамзат дамуына қызмет етсе, онда ол қоғамның интел­лек­туалдық әлеуетін күшейтетін маңызды құралға айналады. Ал білімнің басты мақсаты өзгер­мей­ді: ол ойлайтын, ізденетін, жауап­кер­шілігі жоғары, рухани тұрғыдан ке­мел тұлға тәрбие­леу.

Айгерім САМЕТОВА, 

ақпараттық технологиялар және жасанды интеллект факультеті