Оқу жүйесіндегі жасанды интеллект: ғылым кеңістігіндегі жаңа серпіліс
Қазіргі әлем бұрын-соңды болмаған қарқынмен өзгеріп келеді. Күн сайын жаңарып жатқан технологиялар адам өмірінің барлық саласына әсер етіп, қоғамның даму бағытын айқындауда. Әсіресе білім беру жүйесіндегі өзгерістер айқын байқалады. Себебі кез келген елдің болашағы сапалы білім мен саналы ұрпаққа байланысты. Бүгінде осы білім беру саласына тың серпін әкелген маңызды құбылыстардың бірі – жасанды интеллект технологиялары. Бұл тек техникалық жаңалық қана емес, оқу үдерісінің мазмұны мен тәсілін түбегейлі өзгертетін жаңа кезеңнің бастамасы.
Бұрын білім беру жүйесінде негізгі назар ақпаратты жеткізуге бағытталса, қазіргі уақытта оқушының жеке қабілетін дамыту, оның ойлау дағдысын қалыптастыру маңызды орынға шықты. Осы тұста жасанды интеллектінің мүмкіндіктері ерекше байқалады. Өйткені ЖИ технологиялары әр білім алушының деңгейін, оқу қарқынын және қызығушылығын саралап, соған сәйкес жеке оқу траекториясын ұсына алады. Нәтижесінде оқушы материалды өзіне ыңғайлы тәсілмен меңгеріп, білім алуға деген ынтасы артады. Бұл дәстүрлі оқыту жүйесінен икемді әрі тиімді білім беру моделіне көшуге жол ашқан маңызды өзгеріс.
Сонымен қатар жасанды интеллект мұғалім жұмысының сапасын арттыруға да ықпал етуде. Қазіргі таңда интеллектуалды платформалар студенттердің үлгерімін автоматты түрде талдап, тест нәтижелерін тексеріп, кері байланыс ұсына алады. Мұндай мүмкіндіктер педагогтердің уақытын үнемдеп қана қоймай, олардың негізгі назарын шығармашылыққа, тәрбиеге және тұлғалық дамуға бағыттауына жағдай жасайды. Яғни технология мұғалімді алмастырмайды, керісінше, оның жұмысын жеңілдетіп, тиімділігін арттырады.
Жасанды интеллектінің білім саласына ықпалы, әсіресе, онлайн оқыту кезеңінде айқын сезілді. Қашықтан білім беру барысында виртуалды ассистенттер, чат-боттар, автоматтандырылған платформалар оқу үдерісінің үздіксіз жүруіне мүмкіндік берді. Бұл өз кезегінде білімнің қолжетімділігін арттырды. Бүгінде әлемнің кез келген нүктесіндегі адам үздік университеттердің курстарына қатысып, жаңа білім игере алады. Тілдік кедергілер де біртіндеп азайып келеді. Автоматты аударма мен интеллектуалды түсіндіру жүйелері ақпаратты жылдам қабылдауға көмектесуде. Мұның барлығы білім беру кеңістігінің шекарасын кеңейтіп, жаһандық білім қоғамын қалыптастыруға негіз болып отыр.
Алайда технологияның қарқынды дамуы жаңа мүмкіндіктермен қатар, белгілі бір жауапкершілікті де талап етеді. Себебі жасанды интеллектіге шамадан тыс тәуелділік адамның өз бетінше ойлау қабілетіне әсер етуі мүмкін. Егер білім алушы дайын жауапқа ғана сүйенсе, онда іздену, талдау және сыни ойлау дағдылары әлсірейді. Сондықтан ЖИ-ді білімнің орнына жүретін құрал емес, білім алуды жеңілдететін көмекші ретінде қабылдау маңызды. Нағыз білім – адамның ойланып, саралап, қорытынды шығара білуінде.
Осы мәселемен қатар, академиялық адалдық тақырыбы да өзекті болып отыр. Кейбір жағдайларда студенттер жасанды интеллектінің көмегімен дайын жұмыстар орындауға бейім келеді. Бұл білімнің сапасына ғана емес, тұлғаның жауапкершілік сезіміне де әсер етеді. Сондықтан қазіргі білім беру жүйесінің басты міндеті технологияны шектеу емес, оны дұрыс қолдану мәдениетін қалыптастыру деп білемін. Білім алушы жасанды интеллектіні көмекші құрал ретінде пайдаланып, өз ойын, өз талдауын қалыптастыруы қажет.
Уақыт өткен сайын мұғалімнің рөлі де өзгеріп келеді. Бұрын мұғалім ақпарат беруші қызметін атқарса, бүгінде ол бағыт-бағдар көрсетуші, мотивация беруші, тұлға қалыптастырушы деңгейіне көтерілуде. Себебі технология ақпаратты жеткізе алғанымен, адам бойындағы рухани құндылықты, тәрбиені, жанашырлық пен шабытты бере алмайды. Бұл қасиет тек адамның болмыс-бітімі арқылы қалыптасады. Сондықтан болашақтағы табысты білім беру жүйесі адам мен технологияның үйлесімді байланысына негізделуі тиіс.
Қорыта айтқанда, жасанды интеллект – болашақтың емес, бүгіннің шынайы мүмкіндігі. Ол білім беру жүйесін жаңа сапалық деңгейге көтеріп, оқытудың тиімділігін арттыруға үлкен жол ашып отыр. Дегенмен кез келген технологияның құндылығы оны қалай пайдалануға байланысты. Егер жасанды интеллект білім мен адамзат дамуына қызмет етсе, онда ол қоғамның интеллектуалдық әлеуетін күшейтетін маңызды құралға айналады. Ал білімнің басты мақсаты өзгермейді: ол ойлайтын, ізденетін, жауапкершілігі жоғары, рухани тұрғыдан кемел тұлға тәрбиелеу.
Айгерім САМЕТОВА,
ақпараттық технологиялар және жасанды интеллект факультеті