Заманауи кітапхана моделін қалай дамытамыз?
Мемлекет басшысының «Кітап оқу мәдениетін дамыту және зерделі ұлт қалыптастыру жөніндегі шаралар туралы» жарлығы – елдің интеллектуалдық әлеуетін арттыруға бағытталған маңызды бастама.
Жарлықтың негізгі мәні – кітап оқуды насихаттау, «Кітап және кітапхана ісі туралы» заң қабылдау. Сондай-ақ ұлттық цифрлық бірыңғай жүйені қалыптастыру жөніндегі жарлықта айқындалған ұсыныстар кітапхана саласын жүйелі жаңғыртуға бағытталған маңызды стратегиялық қадам екенін айту орынды. Аталған бастамалар кітапхана ісінің нормативтік-құқықтық негізін нығайтып қана қоймай, ақпараттық ресурстарды цифрландыру, бірыңғай ақпараттық кеңістік қалыптастыру және кітапханалық қызметтердің қолжетімділігін арттыру арқылы сала дамуына жаңа серпін береді.
Жарлықта белгіленген міндеттер мен іс-шараларды жүзеге асыру кітапханалық қауымдастыққа зор жауапкершілік жүктеп отыр.
Президент жарлығы аясында мәдениет, білім беру және инновациялар салаларындағы мемлекеттік саясаттың басым бағыттары болып айқындалған міндеттердің бірі – оқырмандарға арналған заманауи инфрақұрылымды дамыту, яғни цифрлық құралдарды кеңінен қолдана отырып, жаңа форматтағы кітапханалар, қоғамдық кеңістіктер құру.
Осы ретте, Әл-Фараби кітапханасы да Президент бастамасын жүзеге асыруда өз үлесін қосып, кітап оқу мәдениетін насихаттау мен зиялы ұлт пен білімді ұрпақ қалыптастыру жолында маңызды қызмет атқаруда.
1934 жылы Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің ғылыми кітапханасының университетпен қатар іргесі қаланып, қазіргі кезде Қазақстандағы жетекші жоғары оқу орны кітапханаларының бірі екені көпшілікке аян. Университеттің ғылыми-білім беру қызметімен қатар дамып келе жатқан кітапхана бүгінде заманауи ақпараттық, мәдени және зияткерлік орталыққа айналды.
2012 жылы кітапхана жалпы аумағы 17 846,1 м² заманауи бес қабатты жаңа ғимаратқа көшірілді. 2014 жылы кітапханаға ұлы ойшыл әл-Фараби есімі берілді. Бұл кітапхананың ғылыми-рухани маңызын айқындайтын маңызды қадам болды.
Бүгінгі таңда Әл-Фараби кітапханасы университеттің құрылымдық бөлімшесі ретінде білім алушыларды, оқытушы-профессорлық құрам мен қызметкерлерді оқу және зерттеу үдерістеріне қажетті ақпараттық-кітапханалық ресурстармен қамтамасыз етеді.
Президент жарлығындағы жаңа форматтағы кітапханалар, көпфункционалды қоғамдық кеңістіктер құруды, заманауи ақпараттық жүйелер мен сервистер ендіруді қоса алғанда, оқырман инфрақұрылымын жаңғыртуды қамтамасыз ету басты міндеттердің бірі болып отыр. Аталған міндетке Әл-Фараби кітапханасы қоры толық сәйкес келеді.
Кітапхана 2 миллионнан астам әдебиет қорын қамти отырып, мұнда пайдаланушыларға Springer, Scopus, ScienceDirect, Oxford, Wiley, JoVE сияқты халықаралық ғылыми деректер базаларына қолжетімділік ұсынылған. Соңғы жылдары кітапхана қызметін цифрландыру және ақпараттық инфоқұрылымдарды жаңғырту мақсатында кең көлемді жұмыстар жүргізілді. Мәселен, мобильді құрылғылар арқылы пайдалануға болатын электрондық оқырман билеті енгізілді. Бұл жүйе арқылы оқырмандар алынған кітап жайлы ақпарат алып, электрондық каталог пен университеттің «Универ» жүйесіне тікелей кіре алады.
Сонымен қатар кітапханада UniKeeper PRO автоматтандырылған сақтау және брондау жүйесі іске қосылған. Бұл жүйе кітаптарды тәулік бойы қайтаруға, сондай-ақ онлайн брондау, жеке заттарды сақтауға және мобильді құрылғыларды қуаттауға, қазақ тіліндегі аудиосүйемелдеуге мүмкіндік береді.
Кітапхананың сайты да қазіргі заман талаптарына сай жетілдірілген. Сайтта «Нашар көретіндерге арналған нұсқа», «Инклюзивті білім беру» бөлімдері ашылған және онлайн платформалар мен оқыту видеоматериалдары қолжетімді. Интернет арқылы электрондық қызметтерді кез келген уақытта пайдалану мүмкіндігі оқырмандарға қолайлы жағдай жасап, қызмет көрсету сапасын арттырып отыр.
Әл-Фараби кітапханасының инфрақұрылымы да қазіргі заманауи талаптарға сәйкес жабдықталған. Кітапханада 700 орындық дәстүрлі оқу залы, 270 орындық электрондық кітапхана залы, сирек кітаптар мен қолжазбалар қоры бар. Сонымен қатар кітапханада диссертация залы, Тұңғыш Президент залы, Әл-Фараби орталығы мен музейі, көрме холлы, бірнеше конференц-зал және кафе жұмыс істейді.
Ерекше атап айтатын болсақ, академик Ә.Дербісәлі атындағы XVIII-XXI ғасырларға жататын сирек және құнды кітаптар мен қолжазбалар залындағы зерттеулер ғылыми тұрғыдан ерекше құндылыққа ие. Сондай-ақ кітапхана жанындағы Әл-Фараби орталығы ғұламаның ғылыми еңбектерін зерттеумен жүйелі түрде айналысады.
Кітапхананың құрамында қорды толықтыру мен сервистік қолдау, ақпараттық қызметтермен қатар, кітапханалық технологиялар басқармалары, даму және коммуникациялар, цифрландыру орталықтары қызмет атқарады.
Қазіргі таңда Әл-Фараби кітапханасы университеттің маңызды ақпараттық-білім беру және мәдени орталығы ретінде сапалы білім мен ғылымды дамытуға өз үлесін қосып отыр. Кітапхана факультеттер, кафедралармен тығыз байланыс орнатып, білім алушылар мен оқытушылардың сұраныстарын зерттеп, тұрақты түрде жаңа түскен әдебиеттер көрмесін ұйымдастырып отырады. Сондай-ақ еліміздің жоғары оқу орындарымен ынтымақтастықты дамыту бағытында жүйелі жұмыстар жүргізуде.
Президент бастамасын қолдау мақсатында Әл-Фараби кітапханасында жарлықта қойылған міндеттерді іске асыруға арналған жұмыс жоспары мен жол картасы әзірленуде. Оның ішіне жасанды интеллект дәуірінде заманауи кітапхана моделін дамыту, электрондық ресурстарды кеңейту және ғылыми ақпаратқа қолжетімділікті арттыру бойынша шаралар кіреді. Сонымен қатар университет кітапханасы оқырмандардың кітапқа қызығушылығын арттыру, оқу мәдениетін қалыптастыру, ұлттық және әлем әдебиетін насихаттау бағытындағы жобаларды жүйелі түрде жүзеге асыруды жалғастырады.
2027 жылы кітапханамызда Кітапханашы және Ұлттық кітап күніне арналған халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция өткізу жоспарланып отыр. Аталған іс-шара кітапхана ісін дамыту, кәсіби тәжірибе алмасу және оқу мәдениетін насихаттау бағытындағы маңызды алаң болмақ.
Қорыта айтқанда, Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ кітапханасы – қалыптасқан дәстүрлі кітапхана қызметін қазіргі замандағы цифрлық технологиялармен үйлестіре отырып, ғылым мен білім саласындағы жетекші ақпараттық-білім беру және мәдени орталықтардың бірі ретінде даму үстінде. Бүгінгі таңда кітапхана ғылыми-зерттеу қызметі мен оқу үдерісін сапалы ақпараттық ресурстармен қамтамасыз етумен қатар, кітап оқу мәдениетін насихаттау, зиялы ұлт пен білімді ұрпақ тәрбиелеу және рухани құндылықтарды дәріптеу ісіне де елеулі үлес қосуда.
Президент жарлығы аясында кітапхана қызметін жаңғырту, цифрлық инфрақұрылымды жетілдіру, электрондық ресурстарды кеңейту және оқырман сұранысына бейімделген заманауи кітапхана моделін қалыптастыру бағытындағы жұмыстар алдағы уақытта да жалғасын табады.
Осылайша Әл-Фараби кітапханасы ЖИ дәуірінде дәстүрлі кітапхана қызметін заманауи цифрлық технологиялармен ұштастыра отырып, білім мен ғылым кеңістігіндегі маңызды орталықтардың бірі ретінде дамуын жалғастыруда.
Жадыра АРЕКЕНОВА,
Әл-Фараби кітапханасының директоры
Басқа жаңалықтар