Жаңартылған бағдарлама:мүмкіндік пе, мәселе ме?
Еліміздегі жаңартылған білім беру бағдарламасы туралы сөз қозғалғанда, көпшілік пікірі әрқалай. Бір тарап оны мектепті жаңа заманға бейімдейтін, баланы жаттаудан талдауға, салыстыруға, пікір айтуға жетелейтін маңызды қадам деп бағалайды. Екінші тарап бұл жүйе мұғалімге артық салмақ салды, құжат көбейді, ал нақты нәтиже күткендей емес дейді. Осы тұста көптің көкейіндегі сұрақ та біреу: жаңартылған бағдарлама шынымен мүмкіндік пе, әлде мәселе ме?
Елімізде білім мазмұнын жаңарту бірнеше жылдан бері жүргізіліп келе жатқан жүйелі реформа. Оның мақсаты – оқушыны тек ақпаратты қабылдаушы емес, оны қолдана алатын, саралайтын, өмірмен байланыстыра білетін тұлға ретінде қалыптастыру. Бүгінде мектептегі басты өлшемнің бірі – баланың ереже жаттауы емес, сол білімді өмірлік жағдаятта пайдалана білуі.
Сарапшылардың пайымдауынша, қазіргі мектеп оқушыға теориялық білім беріп қана қоймай, оны нақты жағдайларда әрекет етуге үйретуі керек. Бұл – жаңартылған бағдарламаның ең басты артықшылығы.
Шынында да, бұрынғы үлгіде оқушы көбіне мұғалімнің айтқанын қайталап беруге бейімделсе, жаңартылған мазмұнда іздену, дәлелдеу, жоба қорғау, топтық жұмыс, кері байланыс сияқты дағдылар алдыңғы қатарға шықты. Мұндай тәсіл бүгінгі қоғамға қажет. Себебі қазіргі еңбек нарығында құр білім жеткіліксіз, мәселені шеше білу, ақпаратты іріктеу, ойын анық жеткізу, жаңа жағдайға тез бейімделу аса маңызды.
Бұл жүйенің белгілі бір оң нәтижелері бар екенін зерттеулер де көрсетеді. Мәселен, М.Кортни бастаған ғалымдар Қазақстандағы жаңартылған оқу мазмұнының бастауыш сынып оқушыларының сауаттылық деңгейіне ықпалын зерттеп, оның белгілі дәрежеде оң әсер бергенін көрсетеді. Авторлар жаңартылған мазмұндағы оқыту баланың тілдік дамуына серпін бергенін жазады Ал А.Жолымбекова және әріптестері жүргізген зерттеуде бұл бағдарламаның 1-3 сыныптардағы сауаттылық пен санамалау дағдыларының қатар дамуына әсер еткені айтылады. Демек, жаңартылған бағдарлама мүлде нәтиже бермеді деу әділетсіз.
Осы тұста қоғамды алаңдататын нақты статистикаға назар аударайық. OECD жариялаған PISA-2022 нәтижелері бойынша Қазақстанның 15 жастағы оқушылары математикадан 425, оқудан 386, жаратылыстанудан 423 балл жинаған. Бұл көрсеткіштер OECD елдерінің орташа деңгейінен төмен. Сонымен қатар Қазақстанда математика бойынша ең төменгі базалық деңгейге жеткен оқушылар үлесі де халықаралық орташа көрсеткіштен аз емес. Яғни жаңартылған бағдарлама енгізілгенімен, білім сапасы бірден күрт өсіп кеткен жоқ.
Сонда бұдан қандай қорытынды шығарамыз? Мәселе бағдарламаның өзінде ғана емес, оны жүзеге асыру тетігінде. Бір мектепте жаңартылған бағдарлама оқушыны шынымен ойлантып, зерттеуге баулыса, екінші мектепте ол тек жаңа атаумен қалған ескі тәсілге айналып кетуі мүмкін. Кей жерде мұғалім жаңаша жұмыс істеуге дайын, бірақ уақыт тапшы. Енді бір жерде ата-ана жаңа бағалау жүйесін түсінбейді. Ал кей ауыл мектептерінде материалдық база әлі де әлсіз. Міне, осы факторлар реформаның шын бағасын анықтайды. Жаңартылған бағдарлама – ғажайып шешім емес. Бірақ ол ескі жүйеден алға қарай жасалған қадам. Оның мүмкіндігі көп. Ол баланы белсенді етеді, мұғалімді ізденіске ынталандырады, білімді өмірге жақындатады. Сонымен қатар оның мәселесі де бар: мұғалім жүктемесі, бағалау төңірегіндегі түсінбеушілік, қала мен ауыл арасындағы алшақтық, сапалы әдістемелік қолдаудың жетіспеуі.
Айдана ҚОЖАҒҰЛ,
№84 жалпы білім беретін мектептің 11-сынып оқушысы
Алматы қаласы